Aangeleerde machteloosheid

3 oktober 2026 -  Martin Valentijn

Aangeleerde hulpeloosheid is een toestand waarin een persoon denkt dat zij of hij geen controle heeft over wat haar of hem overkomt en het daarom maar niet eens meer probeert. Aangeleerde machteloosheid is de term die ik daaruit afleidt. Het beschrijft de toestand van een maatschappij waarin een aanzienlijk deel van de mensen geen invloed meer denkt te hebben op het functioneren van die maatschappij. U zult uzelf vrijwel zeker herkennen.

Deel op LinkedInDeel op FacebookDeel op TwitterDeel op Instgram
Tekening in de stijl van Picasso van Yesilguz en Wilders in de Tweede Kamer. Ze kijken elkaar kwaad aan.

Niet dat ik het u kwalijk neem. Er zijn al genoeg mensen die zichzelf graag zien als hoeder van de mensheid. Dat levert alleen maar ellende op. Wat me zorgen baart is dat wij – ik dus ook – toekijken terwijl een groep – voornamelijk mannen – een ongekende puinhoop van deze wereld maakt. En dat wij, het klootjesvolk, het allemaal maar laten gebeuren.

Dan denk ik natuurlijk in eerste instantie aan al die oorlogen. Mannen die hun wil willen opdringen aan andere mannen en daarbij niet schromen om bommen te gooien op onschuldige mensen om elkaar zo tot onderdanigheid te dwingen – wat bijna nooit goed afloopt, natuurlijk. Maar ik heb het ook over al die rijke stinkerds die maar geen genoeg kunnen krijgen van geld, geld en steeds meer geld  en de macht die dat geeft. Stinkerds die niets geven om u en mij, onze wereld vervuilen en onze democratie ondermijnen.

Kryptonite van de macht

Ik kan me goed voorstellen dat u daardoor geïntimideerd bent en denkt: zoek het maar uit. U bent aangeleerd machteloos. Ik herken het gevoel, ik ken de ervaring. Het wordt tijd dat we daar wat aan gaan doen.

Want, geloof me, we zijn veel machtiger dan we ons realiseren. Sterker nog, we hebben het Kryptonite van de macht in handen. Alleen moeten we dan gaan samenwerken.

"En toch gebruiken ministers, ministeries, beroemdheden, bedrijven, goede doelen-organisaties en journalisten dat platform nog steeds. Waarom?"

Een voorbeeld. X. Het platform van een fascist die onze democratie ondermijnt. Het lijkt mij dat je daar niet aan mee wilt werken. En toch gebruiken ministers, ministeries, beroemdheden, bedrijven, goede doelen-organisaties en journalisten dat platform nog steeds. Waarom? Omdat ze via dat platform ministers, ministeries, beroemdheden, bedrijven, goede doelen-organisaties en journalisten kunnen bereiken.

Ziet u het probleem?

Zo simpel is het

Wij hebben het Kryptonite in handen tegen de macht. Allemaal een beetje. Geld. Disney wist niet hoe snel ze TV-presentator Jimmy Kimmel weer terug moesten brengen op televisie toen veel kijkers hun abonnement opzegden. De boycot van de producten bedrijven als Zara, Starbucks en McDonald’s vanwege banden met Israël leidde tot verliezen en daarmee tot aanpassingen van het beleid van de ketens. ING en Rabobank gingen onder druk van consumentenorganisaties meer investeren in duurzame energie, minder in fossiele energie. Enzovoort.

En ook hier geldt: zo simpel is het. Echt waar!

Dus: voel de macht. Hef uw account bij X op. Koop geen Tesla. Boek geen hotel via websites die huizen verhuren in de bezette Palestijnse gebieden, onderteken petities op de GoedeZaak.nl, spreek politici aan als die weer iets kortzichtigs roepen, hef uw foute bankrekening op, gebruik Signal in plaats van WhatsApp, koop de nieuwste iPhone niet, schaf kwaliteitskleding aan in plaats van wegwerpkleding, ga naar uw lokale bakker in plaats van naar een landelijke keten, gebruik een andere zoekmachine dan Google, realiseer u hoeveel water en energie het kost om AI die afbeelding te laten maken van u als stoere surfer, ga niet mee met al die commerciële trends, vlieg niet helemaal naar Ibiza voor een weekend zuipen en zonnen, maar bezoek een lokale pub met vrienden, negeer de sociale media een tijdje en lees een goed boek, toon belangstelling voor iemand die u niet kent, probeer uw politieke tegenstanders eens te begrijpen in plaats van te bestrijden, enzovoort.

Ongemak

Natuurlijk veroorzaakt dat soms wat ongemak, maar, vertrouw me, niets is fijner dan het gevoel dat onze aangeleerde machteloosheid afneemt.

Ik begrijp heel goed dat u niet alles kunt doen. Maar het zou ontzettend dom zijn om niets te doen. Van welke politieke kleur of levensovertuiging u ook bent, u zult het toch met mij eens zijn dat er iets moet gebeuren om ervoor te zorgen dat de generaties die na ons komen ook een vrij, democratisch en prettig leven kunnen leiden. Wij hebben de macht om de machtigen weer op het goede pad te brengen.