Groupthink
Nou moet je altijd oppassen om bezwaren te maken tegen beslissingen die zo voor de hand lijken te liggen dat de Tweede Kamer zonder noemenswaardig verzet instemde. Voor je het weet trekken mensen de conclusie dat je vriend van Rusland bent of het gevaar van Poetin onderschat. Niets is minder waar. De wereld wordt gedomineerd door machtswellustelingen - Poetin, maar zeker ook Trump - en die zijn alleen maar onder de indruk van machtsvertoon. Juist daarom zijn wapens soms nodig.
Waar ik me tegen verzet is de manier waarop deze beslissing is genomen: onder druk van een dictator - Trump - en zonder een zorgvuldige analyse van het probleem.
Het is wat psychologen groupthink noemen - groepsdenken. Groepsdenken veroorzaakt weinig optimale besluitvorming doordat tegengeluiden niet worden gehoord of worden weggewuifd, de mening van dominante groepsleden onevenredig zwaar telt en besluitvorming wordt geforceerd. En ik vermoed dat ik niet hoef uit te leggen wie hier de dominante groepsleden zijn.
Tegengeluiden
Van de mensen die wij hebben gekozen om ons te vertegenwoordigen mag je toch meer verwachten. Denk ik dan. Bijvoorbeeld dat ze een zorgvuldige analyse maken van het probleem en zich afvragen wat er nodig is om het op te lossen. Dat ze kijken welke belangen er spelen - bijvoorbeeld de belangen van de Amerikaanse wapenindustrie. Dat ze eerst eens inventariseren wat we nodig hebben en dan pas besluiten hoeveel geld dat mag kosten. Dat ze niet vastlopen in de tunnelvisie van een wapenwedloop en zich realiseren dat het probleem een context heeft.
"En toch is er één ding waar ik me als psycholoog meer zorgen over maak: de mindset."
En dat ze luisteren naar tegengeluiden.
Eén van die tegengeluiden komt van de Brit Khem Rogaly, van de Londense denktank Common Wealth. In een interview met De Correspondent wijst hij er niet alleen op dat we al decennia lang steeds meer investeren in defensie. Hij laat ook zien dat die investeringen vooral worden ingezet voor andere doeleinden dan het verdedigen van ons grondgebied. Ook de dreiging dat Poetin de rest van Europa zal binnenvallen noemt hij zeer onrealistisch. Europa is militair machtiger en rijker. En als we zien hoeveel moeite Rusland heeft met het veroveren van slechts een deel van Oekraïne, lijkt het onwaarschijnlijk dat Poetin Finland of andere Navo-landen binnenvalt.
Goed om daar eens over na te denken.
De analyse van Rogaly lijkt mij heel zinnig en ik vermoed dat hij op belangrijke punten gelijk heeft. Maar ook hier geldt: het gaat niet om mijn mening. Het gaat erom dat zijn - en andere - tegengeluiden niet zijn gehoord en gewogen. Dat kan ook niet in zo’n korte tijd. Onder zoveel druk.
Een eigen werkelijkheid
Groepen creëren een eigen werkelijkheid. Doordat ze normen stellen voor hoe we ons moeten gedragen. Doordat ze ons denken beïnvloeden en een kader bieden voor de interpretatie van de werkelijkheid. Dat geldt ook voor politici. Dat er zo weinig debat is geweest tussen partijen die anders zo verdeeld zijn, dat er zo weinig bezwaar is gemaakt tegen een besluit dat zo ingrijpend is, dat er zo snel is besloten, doet toch vermoeden dat dit besluit is genomen vanuit een politieke werkelijkheid, niet vanuit de werkelijkheid.
Het is de groupthink van de politiek. Opeens is er één vijand, één oplossing, één werkelijkheid. Opeens is er één percentage: 5 procent. Geen onderzoek, geen discussie, geen weging, amper oppositie.
Stoere boeken, stoere schrijvers
Dat is zorgelijk. En toch is er één ding waar ik me nog meer zorgen om maak: de mindset die het creëert. Nu al zie ik de tafels van mijn plaatselijke boekenwinkel volstromen met stoere boeken van stoere mannen en vrouwen vol stoere taal. Bedrijven bereiden zich voor op de gigantische budgetten die er straks vrij komen voor innovaties op het gebied van oorlog. We hebben het niet meer over vrede en over hoe we die kunnen bevorderen. We zijn niet meer geïnteresseerd in een analyse van het probleem. We scheppen de voorwaarden voor oorlog.
Het is de groupthink van onze samenleving, van de westerse maatschappij. We aanvaarden de werkelijkheid die aan ons wordt opgedrongen. We luisteren niet meer naar oppositie, stellen geen vragen.
Daarom laat ik een tegengeluid horen. Een tegengeluid dat waarschijnlijk zal worden overstemd door het 'realisme' van de politiek. Maar als je vrede wilt, moet je vrede creëren. Dus laten we 5 procent van het BNP investeren in die vrede.
