Hoofdstuk 5
Verwijzingen en achtergrondinformatie

De dementie van onze democratie

Deel op LinkedInDeel op FacebookDeel op TwitterDeel op Instgram

Helaas ben ik vergeten wat ik wilde schrijven. Het was iets over het nieuws van gisteren, over een onderwerp dat ik me niet kan herinneren en de uitspraak van een politicus wiens naam mij maar niet te binnen schiet. Nieuws waarover ik - ongetwijfeld sublieme - gedachten had en tot - werkelijk revolutionaire - conclusies was gekomen. Gelukkig is er ondertussen weer nieuw nieuws. Nieuw nieuws dat u en ik weer snel zullen vergeten. Zo blijft democratie een heel vloeibaar concept. 

Het geheugen van de politiek

Ons geheugen construeert het verleden. Dat heeft grote invloed op onze democratie. Politici ruziën voortdurend over wie wat heeft gezegd en hoe dat is bedoeld. Wij als kiezers herinneren ons slechts een selectief deel van het verleden en wat we herinneren wordt heel erg beïnvloed door wat actueel is, wat ons persoonlijk raakt.

Transparantie is alweer passé, met dank aan het ultrakorte geheugen in Den Haag.

Toen na jaren van traineren de toeslagenaffaire aan het licht kwam, zag heel Den Haag plotseling de noodzaak in van meer transparantie. Nu is het tij alweer gekeerd – een schoolvoorbeeld van de wispelturige Haagse politiek.

Transparantie is alweer passé, met dank aan het ultrakorte politieke geheugen in Den Haag - Volkskrant)

Kabinet doorstaat motie van wantrouwen rond burgerdoden Irak

Het kabinet heeft in de kwestie over de Nederlandse betrokkenheid bij burgerdoden in Irak opnieuw een motie van wantrouwen doorstaan. Die kreeg alleen steun van de SP, PVV, Partij voor de Dieren, Denk, 50Plus, Forum voor Democratie en eenpitter Femke Merel van Kooten-Arissen.

Kabinet doorstaat motie van wantrouwen rond burgerdoden Irak - Algemeen Dagblad

Dat was dan kabinet-Schoof. De puinhoop van Dilan Yeşilgöz, voorvrouw van ruggengraatloos rechts

Het kabinet-Schoof I is gevallen. En laten we er geen doekjes om winden: het was een aanfluiting. Een samenraapsel van politieke opportunisten die elkaar bij gebrek aan beter maar even losjes vasthielden, met Dick Schoof als bezwete ceremoniemeester. Allemaal zijn ze gehavend uit de strijd gekomen. Behalve, wellicht, de man die vanuit zijn Kamerzetel nu de stekker eruit trekt: Geert Wilders.

Dat was dan kabinet-Schoof. - De Correspondent

Peiling: Stemzekerheid

In de tweede oktober-editie van de Ipsos Maatschappelijke Barometer (uitgevoerd tussen 13 en 16 oktober): Helft van de rechtse kiezers zeker van hun stem |  Gezondheidszorg, inflatie en woningmarkt blijven belangrijkste onderwerpen voor verkiezingen | Draagvlak voor invoering kiesdrempel en afstaan zetel bij afsplitsing om versplintering tegen te gaan.

Peiling: Stemzekerheid | Verkiezingsthema’s - Ipsos

Dit zijn volgens kiezers de belangrijkste verkiezingsthema's en de partijen waar ze dan aan denken

Naar welk thema zou nu volgens kiezers de meeste aandacht moeten gaan? Welke partij domineert op dat thema en waar liggen nog kansen? Wie het belangrijkste thema claimt, heeft een grote kans om over 4 maanden de verkiezingen te winnen.

Dit zijn volgens kiezers de belangrijkste verkiezingsthema's en de partijen waar ze dan aan denken - Eenvandaag

De illusie dat we begrijpen

We overschatten ons begrip van de wereld. Dat blijkt uit onderzoek van Steven Sloman and Philip Fernbach. De meeste mensen hebben al moeite om bijvoorbeeld de werking van een toilet uit te leggen. U kunt u dus wel voorstellen wat er gebeurt als we het bijvoorbeeld over de complex onderwerpen hebben als migratie en het klimaat. Politici zouden zich wat bescheidener moeten opstellen.   

Video - The Knowledge Illusion - Steven Sloman

Boek - The Knowledge Illusion

Humans have built hugely complex societies and technologies, but most of us don’t even know how a pen or a toilet works. How have we achieved so much despite understanding so little? Cognitive scientists Steven Sloman and Philip Fernbach argue that we survive and thrive despite our mental shortcomings because we live in a rich community of knowledge.

The Knowledge Illusion - Riverhead Books

De illusie van het geheugen

Uw herinneringen zijn niet alleen beperkt, vertekend en afhankelijk van de context waarin u zich deze herinnert, een deel van uw herinneringen is niet eens van u. “Forgetting is probably one of the most important things that brains will do,” zegt neurowetenschapper André Fenton.

Video - Het bewijs voor Jezus is erger dan je denkt

Deze video laat zien hoe moeilijk het is om conclusies te trekken over onze verre geschiedenis, over religie en politiek.

New White House webpage rewrites history of Jan. 6 Capitol riot and 2020 election

A new webpage under the official whitehouse.gov domain, rolled out five years after the Jan. 6, 2021, Capitol riot, rewrites the history of the attack on the Capitol that took place as Congress was affirming Joe Biden's victory in the 2020 presidential election.

New White House webpage rewrites history of Jan. 6 - CBS News

How ‘Memory Hacking’ Is Becoming a Reality. Gizmodo

Movies like Eternal Sunshine of the Spotless Mind and Inception suggest it may eventually be possible to erase, modify, or even implant memories into your brain. An upcoming episode of NOVA introduces viewers to this futuristic possibility and the scientists who are trying to make it happen.

How ‘Memory Hacking’ Is Becoming a Reality. Gizmodo

Ons vermogen gesprekken te onthouden blijkt ontluisterend slecht

Mensen herinneren zich maar bar weinig van gesprekken, blijkt uit een reeks onderzoeken. Voor wat we dan wel en niet onthouden, tekenen zich bepaalde patronen af.

Ons vermogen gesprekken te onthouden blijkt ontluisterend slecht - Volkskrant

The Memory Illusion

A fascinating exploration of the fallibility of memory and how easily our brains can be misled.

The Memory Illusion - Julia Shaw

Video -The Memory Illusion

Evoking false beliefs about autobiographical experience

In two experiments, we demonstrate that laboratory procedures can evoke false beliefs about autobiographical experience.

Evoking false beliefs about autobiographical experience. Psychonomic Bulletin & Review

A picture is worth a thousand lies: using false photographs to create false childhood memories

In two experiments, we demonstrate that laboratory procedures can evoke false beliefs about autobiographical experience.

A picture is worth a thousand lies: using false photographs to create false childhood memories - Psychonomic Bulletin & Review

Google Effects on Memory: Cognitive Consequences of Having Information at Our Fingertips

The advent of the Internet, with sophisticated algorithmic search engines, has made accessing information as easy as lifting a finger. No longer do we have to make costly efforts to find the things we want. We can “Google” the old classmate, find articles online, or look up the actor who was on the tip of our tongue. The results of four studies suggest that when faced with difficult questions, people are primed to think about computers and that when people expect to have future access to information, they have lower rates of recall of the information itself and enhanced recall instead for where to access it.

Google Effects on Memory - Science

De invloed van AI op ons denken

Artificiële Intelligentie kan ons veel werk uit handen nemen. Het gevaar is dat we verleren om zelf na te denken.

Video - Is AI Making Us Dumber?

Ik ben leraar en ik heb een probleem: ChatGPT

ChatGPT kan leerlingen vrijwel al hun schoolwerk uit handen nemen, en leraren vragen zich af: wat nu? Waar ik, leraar Nederlands, nieuwsgierig naar ben: hoe kan ik ervoor zorgen dat mijn leerlingen hun teksten liever zelf schrijven?

Ik ben leraar en ik heb een probleem: ChatGPT - De Correspondent

Aandacht en media

Onze aandacht bepaalt wat we waarnemen. Psychologisch onderzoek laat zien dat ons veel ontgaat. Dat geldt ook voor ons als media-consument. Het geldt zeker ook voor de media zelf. Journalisten en mediabedrijven hebben beperkt tijd en geld voor berichtgeving. Dat heeft invloed op wat wij in de media lezen, horen en zien.

Gorillas in our midst: sustained inattentional blindness for dynamic events

n this paper, we briefly review and discuss evidence for these cognitive forms of 'blindness'. We then present a new study that builds on classic studies of divided visual attention to examine inattentional blindness for complex objects and events in dynamic scenes. Our results suggest that the likelihood of noticing an unexpected object depends on the similarity of that object to other objects in the display and on how difficult the priming monitoring task is.

Gorillas in our midst: sustained inattentional blindness for dynamic events - Perception

Ook bij NRC duwt de commercie tegen de journalistiek

Onze aandacht bepaalt wat we waarnemen. Psychologisch onderzoek laat zien dat ons veel ontgaat. Dat geldt ook voor ons als media-consument. Het geldt zeker ook voor de media zelf. Journalisten hebben beperkt tijd en geld voor berichtgeving. En kranten en websites moeten geld verdienen. Dat heeft grote invloed op wat wij in de media kunnen lezen, horen en zien.

Ook bij NRC duwt de commercie tegen de journalistiek - Joop

Waarom journalisten overstappen naar commercieel werk (en hoe dat bevalt)

Onze aandacht bepaalt wat we waarnemen. Psychologisch onderzoek laat zien dat ons veel ontgaat. Dat geldt ook voor ons als media-consument. Het geldt zeker ook voor de media zelf. Journalisten hebben beperkt tijd en geld voor berichtgeving. En kranten en websites moeten geld verdienen. Dat heeft grote invloed op wat wij in de media kunnen lezen, horen en zien.

Waarom journalisten overstappen naar commercieel werk - Stimuleringsfonds voor de Journalistiek

Journalistiek die kleur bekent

OneWorld, Jacobin, Joop: het zijn linkse media die uitgesproken maatschappijkritisch zijn en door de ‘mainstream’ als activistisch worden bestempeld. Journalist Clarice Gargard, die zelf het feministische journalistiek platform Lilith oprichtte, vraagt zich af wat de rol is van dit soort protestmedia in het Nederlandse medialandschap.

Journalistiek die kleur bekent - De Groene Amsterdammer

Cognitieve flexibiliteit

Beslisregels helpen ons om de wereld te ordenen. Veel psychologisch onderzoek laat zien dat die regels ook tegen ons gaan werken. Doordat we die regels niet los kunnen laten, complexe problemen versimpelen en een specifieke manier leren om naar de  werkelijkheid te kijken.

Capuchin and rhesus monkeys but not humans show cognitive flexibility in an optional-switch task

Learned rules help us accurately solve many problems, but by blindly following a strategy, we sometimes fail to find more efficient alternatives. Previous research found that humans are more susceptible to this “cognitive set” bias than other primates in a nonverbal computer task. We modified the task to test one hypothesis for this difference, that working memory influences the advantage of taking a shortcut.

Journalistiek die kleur bekent - De Groene Amsterdammer

Ons feilbare denken

In deze moderne klassieker legt Daniel Kahneman uit waarom we zo vaak verkeerde inschattingen maken, en geeft tips om deze valkuilen te vermijden en betere beslissingen te nemen. Hij toont aan dat we veel minder rationeel zijn dan we denken. Waarom beoordelen we dezelfde situatie anders voor en na de lunch? Waarom denken we dat knappe mensen competenter zijn dan anderen?

Ons feilbare denken - Daniel Kahneman

Een Nederlandse scholier krijgt gemiddeld 102 cijfers per schooljaar

Leerlingen in het voortgezet onderwijs kregen vorig schooljaar gemiddeld 102 toetscijfers. Dat betekent in de praktijk: om de lesdag een cijfer. Die toetscultuur is funest voor de motivatie en het leren van kinderen, zeggen experts.

Een Nederlandse scholier krijgt gemiddeld 102 cijfers per schooljaar - De Correspondent

Think You're Multitasking? Think Again

Don't believe the multitasking hype, scientists say. New research shows that we humans aren't as good as we think we are at doing several things at once. But it also highlights a human skill that gave us an evolutionary edge.

Journalistiek die kleur bekent - De Groene Amsterdammer

Aandachtspolitiek

Onze democratie wordt sterk beïnvloed door dat wat aandacht krijgt of dat wat juist geen aandacht mag krijgen. De politiek probeert daar actief invloed op uit te oefenen.

Politiek voor de gewone burger? Dit kabinet zorgt vooral goed voor CEO’s en multinationals

Maandenlang werd ons voorgeschoteld dat de PVV van Geert Wilders en NSC van Pieter Omtzigt economisch links zouden zijn. Partijen voor de gewone man met een kleine beurs.

Politiek voor de gewone burger?  - De Correspondent

Toekomstige oppositie kraakt akkoord: 'Het heeft iets rancuneus’

PVV, VVD, NSC en BBB hebben niets dat hen bindt. Het akkoord is kil, heeft geen visie en is onsamenhangend. Die kritiek uiten oppositiepartijen GL-PvdA en CDA tegen NU.nl. Woensdag is het debat over het hoofdlijnenakkoord dat vorige week verscheen.

Toekomstige oppositie kraakt akkoord: 'Het heeft iets rancuneus’ - Nu.nl

Aantal Kamermoties blijft hoog, zeventien per dag

Vooral oppositiepartijen dienen vaak moties in om hun standpunt duidelijk te maken en te proberen het regeringsbeleid bij te sturen. GroenLinks-PvdA spande de afgelopen maanden de kroon met 522 moties. De ChristenUnie scoort qua moties per Kamerlid het hoogst (112,3). Van de vier coalitiepartijen kwam de VVD het vaakst met een motie. Overigens dienen Kamerleden van verschillende partijen vaak samen een motie in. Een motie indienen brengt niet direct een politieke verandering teweeg: gemiddeld wordt iets minder dan de helft van de moties aangenomen. Het zal niet verbazen dat moties van de coalitiepartijen, die samen een meerderheid in de Tweede Kamer genieten, verhoudingsgewijs het vaakst aangenomen worden.

Aantal Kamermoties blijft hoog, zeventien per dag - De Volkskrant

Recordaantal moties in één jaar ingediend in Tweede Kamer

Tweede Kamerleden hebben dit kalenderjaar een recordaantal moties ingediend. De teller stond gisteravond al op 4900, een aantal dat nog nooit eerder is gehaald.

Recordaantal moties in één jaar ingediend in Tweede Kamer - NOS Nieuws

Onderzoeksjournalisten woedend over voorstellen voor inperking Woo

Onderzoeksjournalisten zijn woedend over de voorstellen van ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de Wet open overheid (Woo). “De inperking van de Woo speelt al veel langer binnen de ambtenarij”, zegt Bas van Beek van FTM en de VVOJ. Ook Tim Staal van SPOON en Investico is verontwaardigd: “De overheid creëert een probleem door de wet op een onpraktische manier uit te voeren en legt de schuld bij de indieners omdat die te grote verzoeken zouden indienen.”

Onderzoeksjournalisten woedend over voorstellen voor inperking Woo - Villamedia

Woo-problemen: ‘enorm wennen’ of ‘eigen belang eerst’?

Bestuurders en Woo-ambtenaren voelen zich overvraagd, maar burgers en journalisten zien een verkrampte overheid die de wet overtreedt.

Woo-problemen: ‘enorm wennen’ of ‘eigen belang eerst’? - Binnenlands Bestuur

Kritisch rapport over corruptie onder de pet gehouden door Justitie en Veiligheid

Den Haag, 15 oktober 2025 – Een kritisch onderzoeksrapport over de weerbaarheid van de Nederlandse overheid tegen corruptie werd maandenlang door het Ministerie van Justitie en Veiligheid (J&V) achtergehouden. Pas na een WOO-verzoek van Follow the Money (FTM) kwam het rapport boven tafel. Transparency International Nederland (TI-NL) vindt dit zorgwekkend: het rapport legt pijnlijk bloot hoe kwetsbaar Nederland is voor corruptie, maar in plaats van transparantie koos de overheid voor stilzwijgen.

Kritisch rapport over corruptie onder de pet gehouden door Justitie en Veiligheid - Transparency International Nederland

PwC-onderzoek naar verdwijnen explosief memo toeslagenaffaire fors afgezwakt

Het onderzoek van accountantskantoor PwC naar het verdwijnen van een explosief memo in de toeslagenaffaire is in de eindfase afgezwakt en aangepast. De sleutelrol van hoge ambtelijke functionarissen is daardoor onderbelicht geraakt. Voor hen belastende informatie is niet in het rapport over het 'memo-Palmen' opgenomen.  

PwC-onderzoek naar verdwijnen explosief memo toeslagenaffaire fors afgezwakt. RTL Nieuws